Een levensvatbare Herenboerderij in Heemstede
Herenboeren Heemstede – Samen zorgen voor je eigen voedsel in de buurt
Verse groente uit je eigen buurt, geteeld zonder chemische middelen, door een boer die jij kent en die je kunt helpen wanneer je wilt. Dat is precies wat Herenboeren biedt – een beweging die laat zien dat voedselproductie ook anders kan.
Het concept is zo simpel als krachtig. Ongeveer 500 inwoners (200 huishoudens) in Heemstede en omgeving hebben hun krachten gebundeld en een coöperatie opgericht. Samen pachten ze circa 18 hectare grond en nemen een professionele boer in dienst. Deze boer verbouwt samen met de actieve leden daar het hele jaar door groente, fruit en – voor wie dat wil – is er vlees van eigen vee. Alles wat de boerderij oplevert, wordt verdeeld onder de gezinnen. Geen supermarkt meer, maar wekelijks je aandeel uit de gezamenlijke oogst.
Herenboeren in Nederland
Wat Herenboeren bijzonder maakt, is dat je niet alleen consument bent, maar ook mede-eigenaar en producent. De boerderij werkt natuur-gedreven: zonder bestrijdingsmiddelen of kunstmest, met respect voor de bodem en biodiversiteit. Het biedt mensen de unieke kans om zelf regie te nemen over hun voedsel, dichtbij huis, samen met buren en met respect voor de aarde. Het concept Herenboeren bestaat sinds 2016 en is uitgegroeid tot 23 actieve boerderijen en ruim 25 nieuwe initiatiefgroepen die op zoek zijn naar een geschikt perceel.
Herenboeren Heemstede sinds 2022
In 2021 was de gemeenteraad positief over het initiatief vanwege het duurzame karakter en de passende invulling voor het gebied. Dit leidde tot het afgeven van een verklaring van geen bedenkingen, waarna een erfpachtovereenkomst voor 30 jaar werd aangegaan.
Hierna maakte de boerderij begin 2022 een vliegende start; er is sindsdien een goed functionerende boerderij opgebouwd met 500 deelnemers, waarvan een groot deel actief is op de boerderij. De 3.000 in 2022 geplante fruitbomen en struiken beginnen hun oogst op te leveren en de grond is geschikt gemaakt voor de natuurinclusieve werkwijze. Daarnaast zijn diverse verbouwingen uitgevoerd in de stal en is een omvangrijke kruidentuin aangelegd. Een kas zorgt voor verlenging van het oogstseizoen. Diverse wandelroutes over en langs het perceel worden goed gebruikt door wandelaars die van dit gebied genieten. Alles op basis van een langetermijnvisie van 30 jaar.
‘t Groot Clooster
De ontwikkelingen van het project ‘t Groot Clooster dreigen nu een streep te trekken door dit initiatief. Door de voorziene herverkaveling verdwijnt nagenoeg de helft van het areaal van de boerderij. Een nieuw fietspad dwars door het nog overblijvende deel maakt natuurgedreven agrarisch gebruik van het resterende stuk grond onmogelijk.
In de praktijk betekent dit dat er geen economisch levensvatbare Herenboeren-boerderij meer overblijft. Een belangrijk deel van dit laatste stuk resterende agrarisch gebied in Heemstede wordt opgeofferd aan parkeerplaatsen en recreatie. Onduidelijk is daarbij welk probleem nu eigenlijk moet worden opgelost en welke alternatieven daarvoor onderzocht zijn.
Randvoorwaarden voor een levensvatbare Herenboerderij in Heemstede
Ons uitgangspunt is dat de boerderij kan blijven functioneren volgens het Herenboeren-concept, dat draait op een circulaire, natuurinclusieve en realistische bedrijfsvoering. Een levensvatbare boerderij betekent concreet:
- Een minimale omvang van 18 tot 20 hectare, noodzakelijk om volwaardige voedselproductie mogelijk te maken, gewasrotatie toe te passen, de grond niet uit te putten en vee te houden binnen een gesloten kringloop, met ruimte voor rust, zowel qua licht, geluid en geur.
- Een aaneengesloten perceel, zodat arbeid, logistiek en bedrijfsvoering effectief, efficiënt en duurzaam kunnen worden georganiseerd.
- De beschikking over een grondsoort en ligging die geschikt zijn voor het Herenboeren-concept, in het bijzonder: droge zandgronden voor groenteteelt en voldoende mogelijkheden tot bewatering en afwatering. Een gezonde bodem is daarbij essentieel, met onder andere een florerende bodembiodiversiteit.
- Een centraal gelegen schuur met potstal, essentieel voor onze bedrijfsvoering én voor onze gemeenschap. Hier vinden wekelijks de uitgifte van oogst plaats aan de 500 leden, staan koel- en vriesinstallaties, wordt vergaderd en werken dagelijks vele leden onder begeleiding van onze professionele boeren. In de winter vindt het vee onderdak in de stal.
- Een terrein zonder kruisende fiets- of wandelpaden, die het effectieve en natuurgedreven gebruik van landbouwgrond onmogelijk maken.
Deze randvoorwaarden – waaraan in de huidige situatie wordt voldaan – zijn essentieel om de boerderij als ecologisch, economisch en sociaal fundament te kunnen voortzetten.